Recensies

  • Verdachte omstandigheden


    Luis Felipe Fabre
    Verdachte omstandigheden


    Onverschrokken, wrange poëzie uit Mexico

    Voor zover ik kan overzien, komt er veel goede poëzie uit Mexico: van Dolores Dorantes en Paula Abramo bijvoorbeeld. Werk van één van de interessantste Mexicaanse dichters is nu ook vertaald in het Nederlands. De kleine uitgeverij Karaat maakte een mooie selectie uit het werk van Luis Felipe Fabre, die goed vertaald werd door Merijn Verhulst en nu gepubliceerd is onder de titel Verdachte omstandigheden. Fabre schrijft indringende poëzie, waarin de huidige politieke situatie van zijn land op veel plekken doorschemert, maar die het verdient om breed gelezen te worden, ook in Nederland.

    De bundel opent met een afdeling voorfilmpjes, die suggereren dat we iets spectaculairs te zien krijgen. Deze gedichten zijn trailers van het onmogelijke, zoals in ‘Eerste trailer’:
     

    Een meisje verdwijnt onder verdachte omstandigheden: nog een
    meisje verdwijnt en daarna
    
nog een
     
    en nog een en nog een en nog een en nog een en nog een: nee, geen
    reden tot paniek, verklaart

    de politiecommissaris: volgens de statistieken
    
is het doodnormaal dat er in Mexico af en toe meisjes verdwijnen
    (...)
     
    De meisjes zijn terug: een film van Luis Felipe Fabre
     
    De meisjes zijn terug: binnenkort bij u in de bioscoop

    Die pijnlijk ironische slotzin is, net als de rest van het openingsgedicht, kenmerkend voor Fabre: de achteloosheid waarmee hij huiver en wrange humor verbindt; de manier waarop hij een populair genre neemt – van mysteriën tot zombiefilms – en dat binnenstebuiten keert; en bovenal, de manier waarop hij laat zien hoezeer het geweld waardoor Mexico geteisterd wordt – de drugsdoden, het endemische geweld tegen vrouwen, de ‘verdwijningen’ – normaal is geworden.

    Fabre verkiest dit geweld niet rechtstreeks af te beelden of aan te klagen, maar gaat door zijn hergebruik van pulpliteratuur veel indirecter en origineler te werk. Wat het duidelijk maakt is dat geweld zowel alomtegenwoordig als afwezig is, zowel gemediatiseerd als onzichtbaar. Zo is de centrale afdeling van de bundel, ‘Aantekeningen bij de zombiecatastrofe’, een beschrijving van gebeurtenissen rond een uitbraak van een zich verspreidende zombieplaag. In het licht van de vele ‘verdwijningen’, zoals in 2015 die van een zestigtal protesterende studenten, en de onverschilligheid en cover-up in reactie daarop, is de zombie een acute, pijnlijke metafoor die tegelijkertijd niet helemaal metaforisch werkt.

    Dat vind ik het geniale van deze poëzie. De omweg van het sjabloon is voor Fabres poëzie noodzakelijk om niet zelf te vervallen in clichés en mee te werken aan het onzichtbaar maken van wat er aan het gebeuren is. ‘Heb je ook gemerkt dat alle Mexicaanse dichters/ al hun gedichtje klaarhebben over het geweld?’ schrijft Fabre bijtend in een reeks parodieën op performances in de kunstwereld. Je zou kunnen zeggen dat Fabre in deze gedichten een gewelddadige wereld met humor draaglijk probeert te maken. Maar dat is niet het enige: zijn humor is ook een wapen. Deze poëzie is niet lijdzaam, wil niet een beetje meer menselijkheid toevoegen aan een wrede, monsterachtige wereld. De monstruositeit zit in het hart van de wereld. Dat ontkennen is ook een vorm van onzichtbaar maken.

    In de laatste afdeling, waarin Fabre teruggrijpt op het leven en vroeg moderne werk van een van de grootste Mexicaanse dichters, Sor Juana, wordt dat misschien wel het mooist duidelijk. Het leest als een afrekening met de manier waarop haar eigenzinnige oeuvre door generaties academici dood is gemaakt. De mash-ups van haar poëzie door Fabre wekken haar weer tot leven en zijn een ode aan wat niet dood is in ons. De poëzie van Fabre is niet van het stille verzet of van plechtig gedenken, maar van zoete wraakfantasieën, duister verlangen en onverschrokkenheid. Poëzie van wat zich niet laat vermurwen en in de herinnering blijft rondspoken.

    UitgeverKaraat
    Jaartal2017
    RecensentFrank Keizer
    Editie2017-3