Recensies

  • Neem de titel serieus

    Rodaan Al Galidi
    Neem de titel serieus

    Kun je samenvallen met de ander? Wanneer ik in een moment van stilte naar het gezicht van mijn geliefde kijk met wie ik slaap, eet, wandel, niets-doe vraag ik mij soms af ‘Wat denk je? Welke gedachten buitelen nu in jou allemaal over elkaar zoals op datzelfde moment ook in mij talloze gedachten, herinneringen, beelden over elkaar buitelen die jij niet ziet?’ Je zult het niet weten. Er bestaat een kloof tussen de mensen, soms smal, soms breed. De mens is alleen en daarin vaak eenzaam. Het observeren en beschrijven van die ongewenste maar fundamentele kloof in het alledaagse leven lijkt de inzet te vormen van Al Galidi’s nieuwste bundel Neem de titel serieus. Een mooi voorbeeld is het gedicht ‘Vier gaten en een raam’. Hierin lezen we hoe een vrouw wordt geobserveerd:

    In de tuin zie ik haar eenzaamheid,

    in de woonkamer zie ik haar stilte,

    in de keuken zie ik één kopje koffie,

    in de slaapkamer zie ik haar slapeloosheid
    
en in de douche deel ik haar naaktheid met haar.

     


    Tussen de regels valt te lezen: de woonkamer behoort niet stil te zijn, in de keuken zouden twee kopjes moeten staan, in de slaapkamer zou ze niet wakker moeten liggen en in de douche zou ze haar naaktheid met iemand anders dan met deze anonieme voyeur moeten delen. ‘Schoonheid die niet gevoeld wordt,/ warmte die niet geraakt wordt.’ Is dit de conclusie van de observator of zijn dit de gedachten van de vrouw? Het kan allebei, maar hoe dan ook blijkt de vrouw het object van medelijden. Hoewel... De twist zit in het einde, zoals vaak in Al Galidi’s gedichten, de vrouw blijkt gevangen ‘in een man,/ naar wie een vrouw kijkt aan de andere kant,/ door vier gaten en een raam,/ die ziet dat hij gevangen is in een vrouw.’ Vrouw en man blijken beide observator en geobserveerde. Zij zitten in hetzelfde schuitje en het is vaak de blik, zowel die van de ander als die op de ander, die de afstand tussen beiden zichtbaar maakt.

    ze vraagt mij om vannacht te blijven,
    poetst haar tanden en valt in slaap.
    ik kijk naar haar en denk

    zij is nu zo dichtbij
    maar wij zijn ver.

     
    Werkelijk samenvallen wordt dan ook een wonder genoemd: ‘Ze zei ik hou van je,/ jij bent de enige/ die mij begrijpt zoals ik ben. Een wonder.’ Waarop de ander nuchter vaststelt:

    Dat klopte niet.

    Het enige wat ik van haar wist,
    was dat ze precies dezelfde
    psychische kwalen had
    
als ik.


    De titel van dit gedicht, ‘Geen wonder’, onderstreept die constatering nog eens. Samensmelting is nooit meer dan een verlangen, een wensgedachte, een projectie van de een op de ander. Het onderscheid tussen wat echt is en wat illusie (of ideaal) vormt naast de blik een andere duidelijke rode draad in Neem de titel serieus.

    Liefde blijkt alleen mogelijk als de ander (of de ik) niet echt is, zo vertelt het slot van het humoristische ‘Uitzetten’ waarin een ik-verteller zichzelf observeert in de vorm van een robot die niet op hem lijkt: ‘en meteen zag ik dat liefde mogelijk bleek/ als ik niet echt was’. Ook de opdracht van de bundel – ‘Voor Begoña’ – refereert aan dit aspect. Begoña duikt voor het eerst op in een gedicht met de titel ‘Mijn licht’. De ik-verteller is een jaar of veertien wanneer hij haar ontmoet, ‘Vanaf dat moment/ dacht ik niet aan de mensen, maar aan haar.’ De liefde is echter niet meer dan een belofte. Begoña zal noodgedwongen met een ander meegaan en de ik moet dienen in de oorlog. In het gedicht getiteld ‘Begoña’ stelt hij later dat hij haar verzonnen heeft ‘Om een reden te geven aan de droefheid/ die mij soms overvalt’. In het slotgedicht tenslotte biedt hij zijn excuses aan – ook deels aan de lezer lijkt het – want ondanks alle liefde die hij voor zijn verzonnen geliefde voelt, kan hij haar niet laten bestaan.

    Steeds weer laat Al Galidi zien dat wat voor de een geldt ook voor de ander geldt. We zullen het moeten doen met de kloof. Paradoxaal genoeg is het juist die verwantschap die de fundamentele eenzaamheid verzacht en zelfs vermindert. De ongedwongen, ongepolijste en directe manier waarop Al Galidi dit in Neem de titel serieus beschrijft, biedt zo een geruststellende herkenning en ja, zelfs troost. Het maakt de lezer ‘Voor heel even’, zoals het gedicht heet waarin dit staat, ‘alleen zonder eenzaamheid’.

    UitgeverJurgen Maas
    Jaartal2018
    RecensentMarieke Winkler
    Editie2019-1