Recensies

  • Ondoden

    Jan Kuijper
    Ondoden

    Met de bonen naar de maan

    Naar Jan Kuijpers werk zit ik in toenemende mate gebiologeerd te kijken. Ooit, begin jaren zeventig, begon hij als anekdotisch sonnettendichter maar sinds de jaren tachtig gebruikt hij het (strenge) sonnet voor tombegedichten waar maar geen einde aan lijkt te komen, grafdichten voor grote en kleine schrijvers die hij gebruikt om iets over hun werk en de werking daarvan te zeggen. In zekere zin vormen deze gedichten een hoogst merkwaardig, intrigerend leesverslag van de wereldliteratuur. Juist de strenge vorm van het sonnet is voor Kuijper het juiste stramien om zijn persoonlijke verhouding tot die schrijvers te bezingen. Neem nu in zijn laatste bundel Ondoden de dertig tombegedichten die hij aan de schrijver Jean Paul wijdt. Je moet wel van goede huize komen en het werk van Jean Paul door en door kennen om deze sonnetten echt te snappen, met regels als ‘Hij reed weg en zijn paard vertrok te voet,/ al hing het net nog aan de torenhaan/ en brachten de bonen hem naar de maan’. Heb ik iets gemist? denkt de lezer. Maar in feite gaan deze gedichten helemaal niet over Jean Paul maar over Jan Kuijper en het netwerk aan reacties en associaties dat zijn lezing van Jean Paul oplevert, van alles en nog wat: angst voor de nacht, verlangen naar nonchalance, het world wide web, noem maar op. Die tombes van Kuijper zijn eigenlijk een excuus om ons rond te leiden in de wirwar van zijn brein. Dat maakt het in zekere zin een surrealistisch project van een van onze, ondanks zijn gestrengheid, meest merkwaardige dichters. Hier het slot van ‘De tombe van Thiroplusius Laoskardi’ (de vergriekste naam van Coornhert, trouwens): ‘O!/ Er komt een stroom van stront door alle deuren!/ ‘t Orkest wordt opgeheven! en wij kwamen/ hier op de vrije zaterdag, om zo/ onszelf boven de dieren op te beuren’. Over de neergang van onze cultuur, zo te zien. Aan Jan Kuijper zal het niet liggen.

    UitgeverQuerido
    Jaartal2013
    RecensentRob Schouten
    Editie2013-2