Recensies

  • Staat

    F. Starik
    Staat

    Iedereen kan Thomas zijn

    Je bent te gast. Je wordt toegesproken. De lezer die er wat bedremmeld bij stond wordt uitgenodigd te gaan zitten. ‘Zie je die stoel daar?/ Die staat voor je klaar, dus neem plaats.’ In doodgewone, alledaagse bewoordingen wordt de lezer de meer dan honderd pagina’s tellende dichtbundel van F. Starik ingeleid. ‘Ik ga voor jou in mijn dossier kijken. Weet je wat?/ Ik ontbreek je. Ik geef je een nummer, een naam...’ schrijft Starik dan. Dat ontbreken van iemand, ineens staat het er. Enerzijds klinkt het alsof er iemand losgebroken wordt en iets zelfstandigs wordt; anderzijds klinkt er gemis in door: ik ontbreek je – je mist me. Op dat moment besef je als lezer dat het gedicht niet enkel om jou draait: er wordt een personage in het leven geroepen, Thomas genaamd. Niet wordt de figuur als een golem uit klei gemaakt en door een rabbijn tot leven gewekt; nee, Thomas wordt door een ambtenaar uit een dossier gehaald – hij is helemaal van taal gemaakt en heeft allerlei verzekeringspolissen op zijn naam staan. ‘Typ hier rechtsboven je inlogcode in en pas je wachtwoord aan.’ Het invullen van een wachtwoord, banaler kan het niet worden, zou je zeggen, maar het openingsgedicht laat zich lezen als de beschrijving van een ritueel.

    Meld je straks thuis nog maar eens rustig
    en in alle gevallen opnieuw aan.

    En als dat niet meteen lukt

    dan nemen we de procedure online
    gewoon nog eens door.

    Je zou kunnen stellen dat de zinnen van Starik soms zo alledaags aandoen dat ze, als een column of een dagboektekst, lekker weglezen: je ogen glijden langs de regels, maar de leeservaring wordt niet stelselmatig ondermijnt – Starik is niet zo’n dichter die elke regel ontregelt. Eerder is hij schatplichtig aan Arends, Reve, Bloem en Bukowski. De alledaagse zinnen werken als achtergrond en vormen een scherp contrast met het onalledaagse, het ongerijmde dat, vaak terloops, poëtisch werkt. In die terloopsheid schuilt een groot deel van de kracht van Stariks gedichten.

    In ‘Tafel’ wordt de lezer het gedicht ingezogen door de monoloog van een verteller die ook een oom op je verjaardagsfeestje had kunnen zijn. Iemand die ervan houdt om op de tafel te klimmen voor een toespraak of, gewoon, ‘om de wereld/ eens vanuit een ander standpunt te bezien’. Gewoon, zeg ik, omdat de perspectiefwisseling zo vluchtig ter sprake wordt gebracht. Het nadeel van de tafel is de rand, schrijft Starik, om vervolgens vast te stellen dat de rand een noodzakelijke eigenschap van de tafel is. Zonder rand was de tafel geen tafel maar ‘een wereld die geen einde nam’. Ineens ontvouwt zich uit die woorden een nieuwe wereld: de tafel wordt een uitgestrekte landmassa, hetgeen, zo stelt de dichter, de mogelijkheid schept dat er een uitvinder opstaat, die ‘de zee die hij aanschuift’ een ‘stoel’ noemt.

    Niet alle gedichten in Staat zijn zo metafysisch geladen. Er staat een grote verscheidenheid aan gedichten in de bundel, waaronder gedichten die zijn geschreven voor een eenzame uitvaart. Naast de terloopse werking, het gebruik van herhalingstechnieken als refrein en ritmiek, vormt de terugkerende Thomas een verbindende factor. Ontpopt deze Thomas zich in het ene gedicht als folderbezorger, elders is hij portier of neemt hij de plek in van de overleden dichter Adriaan Jaeggi. Thomas lijkt de voorbijganger te zijn die voor de dichter meer dan een voorbijganger is. Hij krijgt een naam toebedeeld, zoals ook de dierbaren die in zijn bundel Victoria en Majoor worden genoemd. De anonieme voorbijganger wordt een persoon tot wie de dichter zich verhoudt: een folderbezorger die folders duwt in bussen zonder NEE NEE sticker. Thomas zou iedereen kunnen zijn. En iedereen, ook jij, zou Thomas kunnen zijn. Staat is, kortom, een bundel van een dichter die met beide benen in het alledaagse staat, een bundel over de mensen en de dingen die je tegenkomt op straat, met een thematiek die dichtbij alle lezers staat.

    UitgeverNieuw Amsterdam
    Jaartal2015
    RecensentPim te Bokkel
    Editie2016-1