Recensies

  • Helium

    Bart Moeyaert
    Helium

    Woorden oplaten

    Het zijn goede tijden voor Bart Moeyaert. Begin dit jaar kreeg hij de Astrid Lindgren Memorial Awardtoegekend – de Nobelprijs voor Kinderliteratuur –zijn boek Tegenwoordig heet iedereen Sorry werd genomineerdvoor de Woutertje Pieterseprijs 2019 en nu is daar Helium, zijn derde (of tweede, daarover later meer) poëziebundel voor volwassenen.

    Wat betreft boekverzorging, wederom in handenvan Tessa van der Waals, past Heliummooi in hetrijtje eerdere bundels Verzamel de Liefde (2003) en Gedichten voor Gelukkig Mensen (2008). Een slankebundel, 44 pagina’s, met een stevig ruggetje. Eeneffen omslag met kleine glimmertjes. We mogeneen boek dan wel niet op zijn omslag beoordelen,maar het oog wil ook wat, en het oog is tevreden.

    Dan de inhoud. Moeyaerts taalis dichtbij en vertrouwd,raakt, is bedrieglijk simpel maar weet teverrassen. Bekende beelden passeren de revue zoals het bed en de ware liefde in de keukenla. Nieuw zijnde aftakelende, vergeetachtige ouders. Met deze thematiek heeft Helium wat meer gewicht en diversiteit aan perspectief dan zijn voorgangers. In het prachtige gedicht ‘Houvast’ draait Moeyaert de rollen om:




    Ze verlaten ons huis.
    Eerst hij, daarna zij.
    (…) Mijn moeder ziet het
    winter worden, terwijl
    mijn vader al een jaar
    de sneeuw trotseert.
    Hun kamers missen
    licht. Het is onzeker
    of de ochtend voor
    de avond komt.

     

    De uitgever zegt over Helium: ‘De jeugd, een liefde,de vitaliteit van ouders: alles is vluchtig, alles vervliegt. De tijd is ongrijpbaar – en toch doet BartMoeyaert een poging hem in taal te vangen.’ Ik zoudaaraan willen toevoegen: en hem daarna weer telaten gaan. Het letterlijke zwaartepunt in deze bundelligt bij het verglijden van de tijd, bij vergankelijkheid. Het is de vraag of Moeyaert dit gewicht wel in zijn poëzie wil hebben:

    Gelukkig zullen we
    de stenen keien kiezels
    die je tot hiertoe hebt verlegd
    vandaag niet tellen
    en laat ons hopen
    dat ook niemand vraagt
    al dat gewicht te tillen.

     

    Dus daarom Helium. Aan het eind van het titelgedicht, het laatste van de bundel, laat de dichter zijn woorden op: ‘Sommige vaders sterven langzaam. (…) Als rook erbovenwerd hij een gedachte./ Je kunt hier weinig anders doen/ dan zijn, een tijd graag zien// en daarna op z’n zachtst verdwijnen.’De laatste regel staat alleen op de laatste, verder legebladzijde. 

    Waarom is Heliumpoëzie voor volwassenen en niet voorkinderen? Afgezien van sommige thema’s waar kinderen hopelijk niets mee hebben, zoals het wonder van goede koffie en dementerende ouders, is het verschil met Moeyaertskinderpoëzie kleiner dan je zou (willen) vermoeden. Debundel Verzamel de Liefde werd oorspronkelijk in de marktgezet met de Nederlandstalige Uniforme Rubrieksindeling(NUR) code 294: Poëzie voor kinderen 15 jaar en ouder. Bijherdruk een paar jaar laterkreeg hij er twaalf punten bij envoer door onder code 306: Poëzie. Komrij nam drie gedichtenuit Verzamel de Liefde op in zijn bloemlezing Nederlandsekinderpoëzie in 1000 en enige gedichten. Enkele gedichten (‘Blootsvoets’ en ‘Genoeg’) uit Helium kun jezelfs terugvindenin de verzamelde verhalen en kindergedichten van MoeyaertJij en Ik en Alle Andere Kinderen (2013). Het enige verschil is dat de gedichten in de grote-mensen-editie keurig links zijn uitgelijnd in plaats van gecentreerd. Kennelijk zijn volwassenen rechtlijniger.

    Vinden we de overlap erg? Komrij zegt hierover, in het artikel ‘Is kinderpoëzie ook poëzie?’ (Awater, najaar 2008): ‘Ik vind het onderscheid tussen kinderpoëzie en volwassenenpoëzie eerlijk gezegd een beetje flauwekul en een beetje gezocht, echt passend bij een mentaliteit van genre-indeling en etikettenplakkerij. Een onderscheid dat de boekhouder maakt, maar de poëzie zelf niet. De kinderpoëzie maakt deel uit van de grotere poëzie, zoals het kind binnen de mens zit. Maar bij sommige mensen zijn na hun kinderjaren hele stukken uit hun hersens gevallen en daar is niet tegenop te boksen.’ Eens.

    UitgeverQuerido
    Jaartal2019
    RecensentAnne ter Beek
    Editie2020-1