Recensies

  • [Plak hier uw titel]

    Daniel Dee
    [Plak hier uw titel]

    Vergeten en genieten

    De nieuwste bundel van Daniël Dee heeft geen titel: op het omslag staat slechts Plak hier uw titel. De eerste vier pagina’s bestaan uit stickervellen met mogelijke titels. Een vernuftige manier om kritiek te leveren op de maatschappij vol keuzestress, waarin zelfs Netflixfilms vragen om een eigen inbreng. Een vergelijking met Netflix gaat ook op wanneer de lezer in het colofon al gewaarschuwd wordt voor de narigheid die komen gaat: ‘Kan angst of spanningen veroorzaken. Bevat scheldwoorden en/of beledigend taalgebruik.’ Deze (zelf)kritische ondertoon zet Dee van begin tot eind door: [Plak hier uw titel] is een heerlijk bittere bundel die met humor commentaar levert op het dagelijks leven in de 21e eeuw, vanuit het perspectief van een ‘boze blanke veertiger’.

    Dit perspectief werkt zowel op de lachspieren als op de sympathiegevoelens: het personage dat in de meeste gedichten als ‘ik’ wordt opgevoerd krijgt weliswaar een vleugje zelfmedelijden, maar wordt vooral bekeken met een meedogenloos harde blik: ‘wie zorgt er voor de boze blanke veertiger wanneer hij in zijn onmacht woest/ dingen zegt die hem afstotelijk seksistisch maken’. Dees kracht ligt in de onverbiddelijkheid waarmee hij de treurigheid van menselijke verlangens opvoert en tegelijk invoelbaar maakt. Begrip, afschuw, verwondering en hilariteit komen samen in een grimmige wereld waarin de buurman eindeloos ge-sms’t wordt, om maar wat aandacht van een ander menselijk wezen uit te lokken.

    Soms lijkt Dee zich te gaan verliezen in grootse uitspraken, maar de lezer wordt voor hij het zelf door heeft abrupt weer de schrijnende werkelijkheid ingetrokken, zoals in ‘Het heilloos spoor der kwaden zal nooit vergaan’, dat begint met: ‘de aarde en mijn lichaam verschillen momenteel niet veel van elkaar.’ Drie regels verder staat: ‘het gaat nog goed dus we gaan gewoon door alsof er niets aan de hand is/ terwijl de temperatuur zowel globaal als van mijn gemoed stijgt tot kritische hoogte.’

    Het sterkst is Dee in ‘De vriendelijke dokter probeert alleen wat tips te geven’, waarin twaalf adviezen worden gegeven die beter niet opgevolgd kunnen worden, bijvoorbeeld: ‘kus nooit langer in het openbaar/ dan de tijd die nodig is voor je bagage om gejat te worden.’ Zoals veel van de situaties die Dee beschrijft, zijn deze adviezen zo herkenbaar dat je wel móet lachen, al is het met enige weerzin. Het vijfde advies luidt:

     

    steek een hoek van het dekbed in de hoek van het dekbedovertrek
    
steek de andere hoek van het dekbed in de andere hoek van het dekbedovertrek
    vouw het dekbed dubbel
    
schop de hele warboel uit frustratie in een hoek van de slaapkamer
    
begin met drinken ongeacht het tijdstip


    Ondanks de harde toon en de soms ietwat platte onderwerpen, heeft deze bundel de nodige diepgang; de drang van de ‘ik’ om de eigen misstappen te vergeten en maar toch te proberen iets van het leven te maken, zij het in beschonken toestand, sijpelt door de regels heen. Het taalgebruik is helder, maar de onderliggende gevoelslaag is duister en soms angstaanjagend. In het gedicht ‘Zoveel te doen’ schrijft Dee herhaaldelijk: ‘van de dag genieten uit alle macht genieten’, wat zo doordrenkt is van een spastisch ‘moeten’, dat het genieten een onmogelijkheid wordt. Hetzelfde geldt gelukkig niet voor de bundel zelf. J.D. Salinger schrijft in Franny and Zooey: ‘I just hope that one day–preferably when we’re both blind and drunk–we can talk about it’, een dag die in [Plak hier uw titel] wanhopig gezocht, maar nog niet gevonden wordt in het intermenselijke aspect. Zolang Dee in ieder geval zo sterk over deze zoektocht blijft schrijven, lees ik maar al te graag mee.

    UitgeverPassage
    Jaartal2019
    RecensentNora van Arkel
    Editie2019-3