Recensies

  • Voor jou, van jou

    Nachoem M. Wijnberg
    Voor jou, van jou

    De ragfijne draadjes van de herinnering 

    Het talrijke werk van meermaals gelauwerd dichter Nachoem M. Wijnberg (1961) heeft de reputatie hermetisch en onbegrijpelijk te zijn. Zijn voorgaande bundel Van groot belang (2015) behandelde thema’s met een politiek-economische lading, geen voor de hand liggend materiaal voor poëzie. Wijnbergs nieuwste (zestiende) bundel Voor jou, van jou straalt daarentegen enkel toegankelijkheid uit. De warmrode kleur van het omslag, de sterk uitvergrote witte letters die de titel weergeven: ze lijken van vilt, een weefsel van ragfijne, met elkaar verbonden lijntjes, bijeengehouden door een contour.

    Voor jou, van jou suggereert een uitnodiging en ik anticipeer op een tête-à-tête met de auteur; niet ‘de dichter’ en ‘de lezer’, maar Nachoem Wijnberg en ik. Alsof mij een geschenk wordt aangeboden; ik zal worden aangesproken, meegevoerd, getuige zijn van. Al snel blijkt van een dergelijke intimiteit geen sprake te zijn, de lezer kijkt zelfs niet mee over de schouder van een dialoog die de dichter met een andere ‘jij’ voert. In de gedichten wordt een ongedefinieerde ‘je’ aangesproken die in veel gevallen de dichter zelf zou kunnen zijn, zoals in het openingsgedicht: ‘Je kan honderden voorbeelden geven/ van wat gewicht is, maar je herinnert je/ er maar één’. Een ‘je’ die voor de ‘ik’ geplaatst wordt; kortom, terug naar afstandelijkheid.

    Bij nadere beschouwing kan er wel degelijk van een dialoog gesproken worden. De aangesproken ‘je’ is verstrikt in de tegenstrijdigheid van het herinneren. Een ambivalente situatie waarin hij zich enerzijds ‘heer van de herinnering’ noemt en anderzijds de confrontatie aangaat met zijn ‘heer herinnering’. Zo kan ook de titel van de bundel geïnterpreteerd worden: een verwijzing naar de herinnering, die hij als zijn eigendom beschouwt en die hem als geschenk wordt aangereikt door zijn ‘heer herinnering’.
     

    Je schuift dat wat je je herinnert
    verder uit elkaar
    om nog een keer te zoeken.


    Om daar met je heer herinnering
    rond te lopen,

    jij wijs hem iets aan
    alsof het van jou is
    en daarna wijst hij jou iets aan, maar waar is
    hij nu?


    Zijn de gedichten die ‘Je dochter(s)’ als titel hebben, totaal zes, de sleutel tot deze ongebreidelde stroom herinneringen? Een traumatische gebeurtenis voor een vader: ‘Je had niet gedacht/ dat een jongen/ om je dochter zou komen vragen’. De gedachten over de dochters en hun relaties met de jongens die het huis 
    bevolken- ‘[s]oms kom je er een/ in de keuken of badkamer tegen’- zijn associatief verbonden met de herinneringen aan de eigen jeugd, aan verlovingen, aan jongens en meisjes, ‘de tafel middenin de tuin neergezet’. Onder deze concrete gebeurtenissen vertakt zich de betekenislaag: de reflectie op het fenomeen herinnering, nu eens weergegeven als ‘herinneringspaleis’, dan weer als een hotelkamer of een huis dat in brand gestoken wordt. Al deze elementen zijn met elkaar verweven door dunne, witte draadjes; het resultaat is als vilt, stug én zacht.

    De indeling van de bundel als geheel onderstreept de geslotenheid van een eigenzinnige wereld waar alleen de aangesproken ‘je’ deel van uitmaakt. De 76 gedichten worden als één lijst gepresenteerd, zonder afdelingen of hoofdstukken. Dat verschillende titels meermaals op de lijst voorkomen, geeft de indruk van een doorgaand discours. Een rizoom, een netwerk van ondergrondse verbindingen, waarvan zo nu en dan een scheut boven de grond uitkomt. Hierdoor wordt de bundel wellicht thematisch sterk, maar een aantal individuele gedichten verliest erdoor aan kracht omdat zij de uniciteit missen van de eenmalige formulering. De bezwerende werking van de herhaling weerspiegelt het herinneren: steeds hetzelfde maar toch elke keer anders. Herinneren neemt zo de gestalte aan van een lange mijmering waardoor de bundel alsnog de belofte waarmaakt een meeslepend geschenk te zijn.

    UitgeverAtlas Contact
    Jaartal2017
    RecensentAnneMieke Vulkers
    Editie2018-1