Columns

Vanaf juli 2019 schrijft bijna wekeljks op deze plek een jonge, talentvolle columnist over poëzie in de breedste zin van het woord. Het huidige team van columnisten bestaat uit Daniëlle Zawadi, Malika Soudani, Quinten Langes, Willemijn Kranendonk, Rachel Rumai Diaz en Anne Bosveld. Het werk van de andere columnisten is natuurlijk ook terug te lezen.

 

<<Terug
  • Szymborska, mijn raadgever, mijn vriendin

    Szymborska, mijn raadgever, mijn vriendin

    De afgelopen jaren heb ik veel YouTube-video’s gekeken over het leven van jonge vrouwen, zogeheten vlogs. In deze video’s volgde ik hen met alles wat ze deden: schoonmaken, reizen, met vrienden afspreken, uit eten gaan. Door deze vlogs te kijken, voelde ik me minder eenzaam. Ik had er een nieuwe vriendin bij, een vriendin die altijd beschikbaar was. Wanneer ik me alleen voelde, klikte ik een nieuwe video aan. Hetzelfde gevoel kreeg ik bij het lezen van de gedichten van Nobelprijswinnaar Wisława Szymborska.

    De gedichten van Szymborska worden gekenmerkt door alledaagse onderwerpen. In haar poëzie schijnt ze met een nieuw licht op deze zaken. Ze wakkert hiermee een speelse verwondering aan die me telkens weer verbaast. Ze schrijft teder, helder, nuchter en direct. Haar gedichten kunnen ook duister zijn. Een goed voorbeeld hiervan is deze passage uit het gedicht Mijn schaduw:

     

    Mijn schaduw: een nar met koningin.
    Wanneer zij uit haar stoel opstaat,
    wordt de nar lang op de wand en slaat
    met zijn kop tegen de zoldering.

     

    Deze regels lieten me op een nieuwe manier naar mijn eigen schaduw kijken, naar de zwarte vlek die zich vrijwel altijd voor, naast of achter mij begeeft. De schaduw van Szymborska is een nar met een koningin. Het lijkt alsof de schaduw uit twee verschillende personen bestaat. De persoon van wie de schaduw afkomstig is, en de schaduw zelf: de koningin en de nar. Als de koningin opstaat, wordt de nar lang en slaat met zijn hoofd tegen de zoldering. We zouden ook anders naar de schaduw van Szymborska kunnen kijken. De schaduw kan een metafoor zijn voor de donkere kant die iedereen heeft en bij zich draagt. Dan is de tweedeling tussen nar en koningin ook logisch.

    Door dit te lezen dat Szymborska over de duistere nar die ze bij zich draagt heeft nagedacht, voelde ik me minder eenzaam. Ik had nooit eerder over mijn schaduw als een materiële vorm van mijn duistere kant nagedacht. Nu kan ik de donkere plekken gevormd door zonlicht nooit meer anders zien. Onze schaduwen zijn belangrijk. Wat vormt ons meer dan onze slechtste eigenschappen?

    In de laatste strofe van het gedicht schrijft ze:

     

    Wanneer we afscheid nemen, koning,
    zal ik makkelijk met mijn armen zwaaien.
    Wanneer mijn trein is afgereden, koning,                                                                                
    zal ik onbezwaard het hoofd omdraaien.
                           
    Koning, een nar kiest er dan voor                                 
    om te gaan liggen op het spoor.

     

    De trein staat hier, denk ik, voor het leven. Als de trein van Szymborska is afgereden, en Szymborska sterft zal ze haar hoofd omdraaien (Szymborska is in 2012 overleden, maar ik schrijf hier vanuit het gedicht). Haar schaduw blijft achter op het spoor waar haar levenstrein overheen reed. Ze kijkt voor een laatste keer naar haar duistere kant, naar wie ze echt was. Nadenken over wat er met een mens gebeurt na de dood, en over waar de duistere kant van een persoon dan heengaat, is waardevol omdat het problemen in perspectief plaatst. Mijn eenzaamheid, of het gemis van een vriendin wordt futiel als ik aan leven na de dood denk.

    De YouTube-video’s die ik kijk, gaan over meer platte dingen die jongeren doen, zoals uiteten gaan en shoppen. De gedichten van Szymborska behandelen zoveel meer belangrijke dingen waar ik als mens over na wil denken; dingen die het leven voor mij de moeite waard maken. De gedichten zijn een wapen tegen een te gemakkelijke oplossing van eenzaamheid. De vlogs verzachten een oppervlakkig gemis, vullen het gat dat ik dan voel met zaken als nieuwe kleding en hippe restaurants. De gedichten van Szymborska, zoals die over haar schaduw, zorgen dat ik meer over mijn alleen-zijn nadenk, het ga zien als een essentieel onderdeel van het leven.

    De volgende keer dat ik een vlog wil kijken, pak ik Einde en beginvan Szymborska er weer bij. Het verzameld werk ligt als een trouwe vriendin op de koffietafel op mij te wachten.


    2 september 2021