Columns

Vanaf juli 2019 t/m februari 2020 schreef iedere week een jonge columnist over poëzie in de breedste zin van het woord. Deze columnisten waren Kevin Amse, Maureen Ghazal, Siham Amghar, Hava Özbas en Willemijn Kranendonk. Vanaf december 2020 start een nieuwe groep jonge columnisten met schrijven over poëzie. Dit zijn Daniëlle Zawadi, Malika Soudani, Maxime Garcia Diaz, Maxine Palit-de Jongh en Quinten Langes. Maureen Ghazal en Willemijn Kranendonk blijven ook columns schrijven. Dus iedere week weer een nieuwe column over poëzie.

 

<<Terug
  • Achter de zwarte balk

    Achter de zwarte balk

    Als je het gedicht “Las Vegas is een fata morgana” in Obe Alkema’s Obelisque leest en je weet niet wat een “K-hole” is, wat doe je dan? Typ je “K-hole” in op Google, om erachter te komen dat een k-hole een “sensation of being separate from your body” (healthline.com) en “intense dissociative effect of ketamine” (drugrehab.com) is? En wat doet die nieuw verworven kennis met je ervaring van het gedicht? Is die ervaring minder rijk dan iemand die al wist wat een k-hole is omdat ze er, bijvoorbeeld, vorig weekend nog in zat?Voel je je buitengesloten door de tekst? Krijg je het gevoel dat jij niet aangesproken wordt, dat de tekst niet voor jou is?

    Elders in Obelisque verschijnt Patricia Paay ten tonele, en schrijft Alkema: “La Paay in een gedicht. Welk verdrag schend ik?” Volgens NRC-recensent Bertram Mourits: geen enkel. Maar is dat zo? Iedereen die ooit een schrijfles of slamjury heeft meegemaakt weet dat er nog altijd verdragen zijn, zoals er altijd onuitgesproken verdragen zullen zijn, in elk literair genre: alle regels zijn misschien al eens geschonden maar wetgeving blijkt hardnekkig, historische experimenten raken vergeten en er is altijd een maatgevende bovenstroom.

    Tenminste één verdrag ken ik: het verdrag met de lezer. Elke tekst geeft, met kleine aanwijzingen en subtiele knikjes, aan wie de veronderstelde lezer is. Iemand die Nederlands spreekt, bijvoorbeeld. Iemand die begrijpt dat de tekst een gedicht is, dat poëzie anders gelezen moet worden dan proza. Die hypothetische lezer is nooit neutraal, wordt altijd verondersteld bepaalde kennis te hebben. Welke kennis dat is, wordt beïnvloed door het genre. Vraag een willekeurig persoon op straat wie Herman Gorter is en je krijgt een verwarde blik, maar een verwijzing naar “Mei” in een gedicht wordt niet gezien als ontoegankelijk. Ik heb dat vaak irritant gevonden, als ik in de voorgenoemde schrijflessen zat: dat mijn verwijzingen naar popcultuur of het internet worden gezien als niche, specifiek, ontoegankelijk. Alsof ik me moet aanpassen aan een soort doorsnee poëzielezer, die verschilt van mij: die ouder is, minder tijd doorbrengt op het internet, minder talen spreekt. Maar waarom kan die lezer zich niet aanpassen aan míj? Als ik The Waste Land of Ulysses lees check ik ook telkens de voetnoten om alle verwijzingen te begrijpen: mag ik niet dezelfde arbeid van mijn lezer verwachten, ook al is mijn referentiekader meer lowbrow dan dat van Eliot of Joyce?

    “Kim Kardashian heeft me met zwarte balken bedekt”, schrijft Alkema in het eerdere chapbook Het belang van het ogenblikkelijke. De meeste lezers zullen Kim Kardashian wel kennen, maar zijn waarschijnlijk niet bekend met die ene tweet van Kardashian waarin ze een naaktfoto van zichzelf plaatste, met zwarte balken over haar borsten en schaamstreek. Als je die verwijzing kent, kan je genieten van de verheffing van deze tweet, van de vaak geminachte Kardashian, tot poëzie. Maar zonder de tweet ben je misschien vrijer in je associaties over het beeld van de zwarte balken. Een tekst die niet voor jou is — dat lijkt me bij uitstek het soort tekst dat je moet lezen. En als je nooit ketamine of Keeping Up with the Kardashians geconsumeerd hebt, hoop ik dat je die onbekendheid als een uitnodiging ziet: om dit intertekstuele web, dat jou vreemd is maar daardoor niet minder legitiem, te ontwarren. Poëzie is overal, ook in een k-hole met Kim Kardashian, als je maar bereid bent om achter het zwarte balkje te kijken.


    11 februari 2021