Columns

Iedere week schrijft een jonge columnist over poëzie in de breedste zin van het woord. Onze vijf columnisten zijn Kevin Amse, Maureen Ghazal, Siham Amghar, Hava Özbas en Willemijn Kranendonk.
<<Terug
  • Woke

    Woke

    Het nieuwe VPRO-programma Mondo heeft me aan het denken gezet. Iedere zaterdagavond ontvangt presentatrice Nadia Moussaid verschillende soorten (cultuur)makers uit binnen- en buitenland in de studio om via kunstenaarsogen naar de wereld te kijken. De allereerste aflevering stond, onder andere, in het teken van de vraag: ‘Hoe woke moet kunst zijn? Je hoort immers steeds vaker dat kunst het goede voorbeeld moet geven voor maatschappelijke kwesties als racisme en seksisme. Wat kan tegenwoordig nog wél en wat niet? Aan tafel zaten: schrijvers Arnon Grunberg en Philip Huff, theatermaker Wieke ten Cate, en rapper Akwasi. Enkele voorbeelden van werken die werden besproken waren de films Lion King en Irishman, en het boek Turks Fruit. Maar hoe zit het eigenlijk met poëzie - hoe woke is de hedendaagse dichter?

    Wanneer ik aan het maken ben, kom ik het dichtst tot mezelf en voel ik me binnen mijn eigen termen van vrijheid, vrij. Een voorwaarde om mensen te kunnen raken, is dat je jezelf bent: je pure zelf. Ik ben ervan overtuigd, dat als je delen van jezelf ontkent, dat het bijna onmogelijk is om iets los te brengen bij een ander. Als maker heb je altijd een doel, vaak is dat het overbrengen van iets. Misschien is het zelfs noodzakelijk om zo min mogelijk rekening te houden met de gevoeligheden van anderen, vooral tijdens het maakproces. Omdat kunst bij uitstek een platform is, waarin je kunt experimenteren met nieuwe gedachtegangen zonder alle gevolgen van dien. Een dergelijk experiment kan daarom enorm veel bijdragen aan de maatschappij, zo denkt de idealist in mij.

    Het niet rekening houden met anderen, klinkt als uitdagend in m’n oren, maar uitdagingen maken het leven wel interessant. Ik moet gelijk denken aan Kanye West, de muzikant die regelmatig grenzen opzoekt in zijn zelfexpressie. Zo ook in een van zijn nummers I Thought About Killing You. Het stuk begint met een stuk spoken-word, naar mijn idee een vorm van poëzie:

     

    The most beautiful thoughts are always besides the darkest
    Today I seriously thought about killing you
    I contemplated, premeditated murder
    And I think about killing myself
    And I love myself way more than I love you, so...

     

    In een tekst kan een schrijver spreken over een moord, zich verplaatsen in een moordenaar. Het goedkeuren of afkeuren van een daad is niet de essentie van een kunstwerk. Goede kunst nodigt het publiek uit om het oordeel aan de kant te zetten; het vraagt naar een andere manier van kijken naar de dingen. In het nummer lijkt Kanye te reageren op de verwachting van politieke correctheid, zodra een uitspraak ongemakkelijk klinkt:  

     

    I think this is the part where I'm supposed to say something good
    To compensate it so it doesn't come off bad
    But sometimes I think really bad things
    Really, really, really bad things
    (...)
    See, if I was trying to relate it to more people
    I'd probably say I'm struggling with loving myself
    Because that seems like a common theme

     

    De ritmiek, de gelaagdheid en de abstracte vertelvorm, alles bij elkaar, maakt dat ik een gedicht niet zo gauw te ver zal vinden gaan. Alles is mogelijk in een gedicht - daarom zou geen schrijver zich moeten laten beperken in zijn of haar zeggenschap. In het ergste geval: als een regel kwetsend of beledigend is, dan ontstaan daarover dialogen buiten het papier van een dichter. Poëzie slaat bruggen tussen werelden, zonder deze op te dringen. Maar het zou zomaar kunnen dat ik slechts ‘brave’ gedichten ken.


    22 januari 2020